Zastrzeżenie PESEL. Bezpłatna ochrona przed kredytem wziętym na twoje dane

Zastrzeżenie PESEL to bezpłatny wpis w rządowym rejestrze. Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe muszą sprawdzać, czy PESEL jest zastrzeżony, zanim podpiszą umowę kredytu lub pożyczki. Jeśli bank mimo zastrzeżenia udzieli kredytu na twoje dane, nie może żądać od ciebie spłaty ani sprzedać tego długu.

Czy warto zastrzec PESEL

Rejestr przed podpisaniem umowy muszą sprawdzać nie tylko banki, ale też firmy pożyczkowe, notariusze i operatorzy telekomunikacyjni. Ministerstwo Cyfryzacji zaleca, żeby mieć PESEL zastrzeżony cały czas i cofać zastrzeżenie tylko na czas załatwienia konkretnej sprawy.

Zastrzeżenie przydaje się szczególnie wtedy, gdy twoje dane mogły wyciec, na przykład po ataku na sklep internetowy albo po zgubieniu portfela. Oszust, który zna twoje imię, nazwisko i PESEL, może próbować wziąć szybką pożyczkę online. Firma pożyczkowa musi przed umową sprawdzić rejestr, a pożyczki udzielonej mimo zastrzeżenia nie odzyska od ciebie.

Zastrzec numer może każda pełnoletnia osoba, która ma PESEL. To dobrowolne i nie musisz podawać powodu. Jeśli od czerwca 2024 r. zgłosiłeś utratę dowodu osobistego, twój PESEL zastrzegł się automatycznie.

Co zablokuje zastrzeżony PESEL, a co nie

Zanim zastrzeżesz numer, sprawdź, co zmieni się w codziennych sprawach. Te czynności wymagają wcześniejszego cofnięcia zastrzeżenia:

• wzięcie kredytu, pożyczki lub leasingu,
• zakupy na raty, gdy oznaczają kredyt konsumencki,
• otwarcie nowego rachunku bankowego,
• akt notarialny kupna, sprzedaży lub obciążenia nieruchomości,
• otrzymanie kopii karty SIM,
• duża wypłata gotówki w oddziale banku.

Bez zmian działają natomiast:

• sprawy urzędowe, np. ślub, meldunek czy wyrobienie dokumentów,
• wizyty u lekarza i realizacja recept,
• udział w wyborach,
• ważność dowodu, paszportu i prawa jazdy,
• profil zaufany,
• podróże, także lotnicze.

Czy dalej skorzystasz z banku i bankomatu

Tak. Z zastrzeżonym numerem nadal wypłacasz pieniądze z bankomatu i zlecasz przelewy. Codzienna bankowość wygląda tak samo jak wcześniej. Blokada dotyczy otwarcia nowego rachunku, a nie konta, które już masz.

Ograniczenie dotyczy tylko dużej wypłaty gotówki w placówce. Bank sprawdza rejestr, gdy suma twoich wypłat w danym dniu przekroczy trzykrotność płacy minimalnej. Liczą się wypłaty we wszystkich placówkach tego banku. W 2026 r. płaca minimalna wynosi 4806 zł, więc próg to 14 418 zł.

Jak zastrzec PESEL krok po kroku

Masz trzy drogi: aplikację mObywatel, serwis mObywatel.gov.pl albo dowolny urząd gminy. Nie musi to być urząd w twoim miejscu zameldowania.

1. Przez internet zaloguj się profilem zaufanym, e-dowodem, podpisem kwalifikowanym albo danymi do bankowości elektronicznej.
2. Wybierz „Zastrzeż PESEL” i potwierdź operację. Zastrzeżenie działa od razu.
3. Jeśli wolisz urząd gminy, zabierz dowód osobisty (może być ten w mObywatelu) albo paszport.
4. Wypełnij wniosek w domu albo poproś urzędnika o wydruk wypełnionego wniosku z systemu. Sprawdź dane, podpisz i złóż.
5. Urzędnik od razu zarejestruje zastrzeżenie i wyda ci potwierdzenie.

Zastrzeżenie i cofnięcie są bezpłatne. Płacisz tylko za zaświadczenie z odpisem danych z rejestru zastrzeżeń, gdy weźmiesz je w urzędzie gminy: kosztuje 17 zł opłaty skarbowej. Przez internet pobierzesz takie zaświadczenie bezpłatnie. Do zwykłej ochrony nie jest potrzebne.

Chcesz zastrzec numer komuś bliskiemu, kto przez chorobę lub niepełnosprawność nie dotrze do urzędu? Wtedy zastrzeżenia może dokonać pełnomocnik. Składa w urzędzie gminy pełnomocnictwo szczególne i pokazuje swój dokument tożsamości.

Masz kłopot z zastrzeżeniem albo cofnięciem? Pomoc działa pod adresem zastrzeganie-pomoc@cyfra.gov.pl i numerem 42 253 54 60.

Jak cofnąć zastrzeżenie przed kredytem

Przykład: zgubiłeś dowód i zgłosiłeś jego utratę. System sam zastrzegł twój PESEL. Po kilku tygodniach odbierasz nowy dowód i myślisz, że sprawa się zamknęła. Tymczasem takie zastrzeżenie nie cofa się samo po otrzymaniu nowego dokumentu. Zanim podpiszesz w banku umowę kredytu hipotecznego, musisz je cofnąć.

Cofnięcie zrobisz tymi samymi drogami co zastrzeżenie: w mObywatelu albo w dowolnym urzędzie gminy. W mObywatelu wybierasz cofnięcie bezterminowe albo z datą i godziną, o której numer zastrzeże się ponownie sam. Automatyczny powrót ustawisz tylko przez internet, w urzędzie cofniesz zastrzeżenie bezterminowo. Zmiana w mObywatelu działa od razu, także w nocy i w dni wolne.

Prosty plan na dzień podpisania umowy: rano cofasz zastrzeżenie w mObywatelu i ustawiasz automatyczny powrót na wieczór. W ciągu dnia podpisujesz umowę w banku albo u notariusza. Wieczorem numer sam wraca do rejestru i nie zostajesz bez ochrony na noc.

Na czym najłatwiej się potknąć

Uwaga: jeśli nie cofniesz zastrzeżenia przed zleceniem dużej wypłaty w placówce, bank wstrzyma wypłatę na 12 godzin od złożenia dyspozycji. Cofnięcie w tym czasie już nie pomoże. Zdejmij blokadę, zanim podejdziesz do okienka.

Uwaga: po cofnięciu zastrzeżenia ponownie zastrzeżesz numer dopiero po 30 minutach. Jeśli cofniesz zastrzeżenie i od razu klikniesz ponowne, system tego nie przyjmie. Zaplanuj zmiany z zapasem czasu.

Cofnięcia nie załatwi za ciebie pełnomocnik, nawet jeśli to on zastrzegł twój numer. Zrobisz to sam, w mObywatelu albo w urzędzie. Za osobę ubezwłasnowolnioną wniosek składa opiekun prawny albo kurator.

Co zrobić, gdy ktoś mimo to wziął kredyt na ciebie

Jeśli w chwili zawarcia umowy twój numer był zastrzeżony, długu zaciągniętego przez oszusta nie musisz spłacać. Bank ani firma pożyczkowa nie mogą też sprzedać takiego długu, np. firmie windykacyjnej. Wyjątki są wąskie, np. umowa zawarta w czasie awarii rejestru, która trwała ponad 15 minut.

Raz na jakiś czas zajrzyj do historii. W mObywatelu sprawdzisz, kto, kiedy i dlaczego weryfikował twój PESEL. Zapytanie od firmy, z którą nic cię nie łączy, to sygnał, że ktoś mógł próbować użyć twoich danych.

Gdy zauważysz takie zapytanie, nie zwlekaj. Pobierz przez internet bezpłatną informację o tym, kto i kiedy sprawdzał twój numer. Skontaktuj się z firmą, która sprawdzała twój PESEL, i zapytaj, czego dotyczył wniosek. Taki dokument przyda się, jeśli będziesz wyjaśniać sprawę z bankiem albo z policją.