Inflacja: jak GUS ją liczy i co oznacza dla Twoich oszczędności

GUS podaje, że ceny wzrosły o 3,4 procent, a paragon ze stacji paliw mówi coś zupełnie innego. Obie rzeczy są prawdą jednocześnie. Wskaźnik inflacji to średnia z koszyka, w którym paliwo waży około jednej dziesiątej, a Twoje wydatki mogą się rozkładać zupełnie inaczej. Żeby ocenić, co inflacja robi z oszczędnościami, trzeba wiedzieć, jak ta średnia powstaje.

Sierpień 2026: ceny wyższe o 3,4 procent niż rok wcześniej

Według informacji Głównego Urzędu Statystycznego z 15 września 2026 roku ceny towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu były o 3,4 procent wyższe niż w sierpniu 2025 roku. Usługi podrożały o 5,6 procent, towary o 2,5 procent. W porównaniu z lipcem ceny poszły w górę o 0,3 procent.

Pod średnią kryją się bardzo różne ruchy. Transport był o 11,2 procent droższy niż rok wcześniej, użytkowanie mieszkania razem z energią i wodą o 4,6 procent, a rekreacja i kultura o 6,5 procent. W drugą stronę poszły żywność i napoje bezalkoholowe, tańsze o 0,9 procent, oraz odzież i obuwie, tańsze o 2,9 procent. Na początku 2025 roku wskaźnik wynosił 4,9 procent, więc tempo wzrostu cen wyraźnie spadło.

Skąd GUS bierze ceny: 35 tysięcy sklepów i punktów usługowych

Ceny notują ankieterzy urzędów statystycznych. Według opisu metodologii GUS robią to w około 35 tys. punktów sprzedaży w 207 rejonach badania cen, a badanie obejmuje około 1,5 tys. reprezentantów towarów i usług. Lista jest ustalana centralnie, obowiązuje przez cały rok i jest taka sama w każdym rejonie. Ankieterzy mają notować ceny w tych samych punktach przez co najmniej rok, żeby porównywać ten sam produkt, a nie zmianę sklepu.

Część produktów jest opisana bardzo dokładnie, z parametrami, które nie zostawiają miejsca na interpretację. Przy ubraniach czy obuwiu, które trafiają do sklepów krótkimi seriami, lista wskazuje wąską grupę asortymentu, a konkretny model wybiera ankieter. Ceny ustalane urzędowo, na przykład w cennikach obowiązujących w całym kraju, GUS bierze wprost z tych dokumentów.

Wagi koszyka: co czwarta złotówka idzie na jedzenie

Sama zmiana ceny to połowa rachunku. Druga połowa to waga, czyli udział danej grupy w wydatkach gospodarstw domowych. W 2026 roku żywność i napoje bezalkoholowe mają w koszyku 25,91 procent, użytkowanie mieszkania razem z energią 20,35 procent, transport 10,18 procent, a edukacja 1,03 procent. Od danych za 2026 rok GUS liczy wskaźnik według międzynarodowej klasyfikacji COICOP 2018, więc część grup nazywa się inaczej niż wcześniej, na przykład „Informacja i komunikacja”.

Z wag wynika, czemu podwyżka jednej rzeczy mocno przesuwa średnią, a innej prawie wcale. W sierpniu wzrost cen paliw do prywatnych samochodów podniósł wskaźnik miesięczny o 0,31 punktu procentowego, najbardziej ze wszystkich pozycji. Tanienie warzyw obniżyło go o 0,10 punktu.

Twoja inflacja zależy od Twojego koszyka

Kto dużo jeździ samochodem, a mało kupuje ubrań, w sierpniu odczuł wzrost cen wyraźnie mocniej niż 3,4 procent. Kto nie ma auta i najwięcej wydaje na jedzenie, mniej. Można to policzyć samodzielnie: weź trzy lub cztery największe pozycje z domowego budżetu, przypisz im zmianę cen z tabeli GUS i porównaj z ogólnym wskaźnikiem.

Osobno policz mieszkanie. Pozycja z energią ma w koszyku ponad jedną piątą wagi, a w domu, który słabo trzyma ciepło, jej udział w wydatkach bywa jeszcze większy. Jak sprawdzić zapotrzebowanie budynku na energię, zanim kupisz albo wynajmiesz mieszkanie, wyjaśniamy w tekście o świadectwie charakterystyki energetycznej.

Co inflacja robi z pieniędzmi na koncie

Oszczędności, które nie zarabiają, tracą siłę nabywczą w tempie inflacji. Przy wzroście cen o 3,4 procent za 10 000 zł odłożone rok temu kupisz dziś tyle, ile wtedy kupowało około 9671 zł. Lokata albo konto oszczędnościowe chronią pieniądze tylko wtedy, gdy oprocentowanie po odjęciu podatku od odsetek jest wyższe od inflacji.

Cel wyznaczony przez Radę Polityki Pieniężnej to 2,5 procent z dopuszczalnym odchyleniem o jeden punkt procentowy w każdą stronę. Sierpniowy odczyt mieści się w tym przedziale, ale przy górnej granicy.

Obligacje indeksowane inflacją: marża ponad wskaźnik GUS

Najprostszym sposobem, żeby oszczędności rosły razem z cenami, są detaliczne obligacje skarbowe indeksowane inflacją. W ofercie dostępnej we wrześniu 2026 roku dziesięcioletnie obligacje EDO mają 5,35 procent w pierwszym roku, a w kolejnych latach marżę 2,00 procent powiększoną o inflację. Jedna obligacja kosztuje 100 zł. Do wyliczenia oprocentowania bierze się wskaźnik z dwunastu miesięcy ogłaszany przez Prezesa GUS w miesiącu przed początkiem kolejnego okresu odsetkowego. Gdy inflacja jest ujemna, liczy się ją jako zero, więc zostaje sama marża.

Obligacje mają swoją cenę elastyczności. Przy wcześniejszym wykupie od każdej obligacji pobierana jest opłata, a odsetki są wypłacane dopiero po zakończeniu oszczędzania. To pieniądze na lata, a nie na nieprzewidziane wydatki.

Obietnice wysokiego zysku to częsty scenariusz oszustwa

Kto szuka sposobu na ochronę oszczędności, jest też celem oszustów. CERT Polska opisuje fałszywe SMS-y o rzekomych zyskach na koncie inwestycyjnym, które mają skłonić do kontaktu z „doradcą”. Ten i inne schematy opisujemy w tekście o fałszywych SMS-ach i stronach udających bank. Dla osób prowadzących firmę inflacja ma jeszcze jeden wymiar: od płacy minimalnej i przeciętnego wynagrodzenia zależy wysokość składek, co rozpisujemy przy okazji tekstu o tym, jak założyć jednoosobową działalność.